ΓΙΑΤΙ; Αιφνιδιάζει η Κυβέρνηση με σκληρά μέτρα για όλους, ακυρώνοντας τις “δεσμεύσεις” της

Toυ Πάνου Κακούρη
  •  Θίγονται νέοι και παλαιοί ασφαλισμένοι, αλλά 
     και μητέρες με ανήλικα παιδιά
  • Γλιτώνουν μόνο όσοι θέλουν 5 χρόνια να βγουν στη σύνταξη

Χωρίς πυξίδα και με αποσπασματικές ανακοινώσεις, που αφού δοκιμάσουν την αντοχή της κοινής γνώμης, την επόμενη μέρα ανακαλούνται, η Κυβέρνηση προσεγγίζει το σοβαρότερο ζήτημα που απασχολεί την κοινωνία, το ασφαλιστικό.
Οι κυβερνητικές ανακοινώσεις έκαναν πολλούς 40άρηδες και 50άρηδες να μετανιώσουν που δεν έκαναν έγκαιρα ιδιωτική ασφάλιση, γιατί τώρα πλέον είναι αργά, ενώ σε αυτή (την ιδιωτική ασφάλιση) θα αναζητήσει καταφύγιο η γενιά των 30άρηδων και κάτω, εφόσον βέβαια μπορούν με το εισόδημα των 600-700 ευρώ, μηνιαίως, να καλύπτουν το κόστος.
Εφόσον κινδυνεύουν οι συντάξεις των σημερινών 40άρηδων και 50άρηδων, που είναι στα πρόθυρα της συνταξιοδότησης (έτσι νόμιζαν!), οι προοπτικές για τους νεότερους είναι μαύρες.
Σημειώνεται ότι τα κυβερνητικά σχέδια προβλέπουν ότι από τα μέτρα που προωθούνται δεν θίγονται μόνο όσοι θέλουν πέντε (5) χρόνια να βγουν στη σύνταξη!

Όλα αυτά, βέβαια, δεν μας τα είπαν ούτε προεκλογικά ούτε μετεκλογικά, αλλά έδιναν την εντύπωση ότι θα πάμε για βελούδινη μεταρρύθμιση, με αλλαγές σε βάθος χρόνου και σε πολλές φάσεις. Έτσι δήλωνε τουλάχιστον ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών Γιώργος Αλογοσκούφης, ο οποίος πλέον δηλώνει εμμέσως αναρμόδιος για το ασφαλιστικό –«Είναι θέμα που το χειρίζεται ο υπουργός Απασχόλησης», δήλωσε προσφάτως. Επίσης, ενδεικτικό του αιφνιδιασμού που υπέστη η κοινωνία είναι το απόσπασμα από τις προγραμματικές δηλώσεις του Πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή στις 29/9/2007, δηλαδή μετά τις  εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου.
Είχε πει χαρακτηριστικά: «Η χρηματοδότηση του Συστήματος (σ.σ. ασφαλιστικού) εξασφαλίζεται μέσα από τη δέσμη μέτρων που ανέφερα και βέβαια μέσα από τη σταθερή πορεία της Οικονομίας, χωρίς πρόσθετες εισφορές, χωρίς αύξηση των ορίων ηλικίας και χωρίς μείωση των συντάξεων. Αυτές είναι οι θέσεις μας. Και είναι θέσεις πολιτικής και κοινωνικής ευθύνης».
Τις πρωθυπουργικές δεσμεύσεις ακύρωσε, σε λιγότερο από δύο μήνες, ο υπουργός Απασχόλησης Βασίλης Μαγγίνας, εξαγγέλλοντας και μείωση των συντάξεων και αύξηση των ορίων ηλικίας.
Στις επόμενες μέρες άρχισε η αναδίπλωση, με διαρροές του τύπου, ότι δεν κατάλαβαν καλά οι συνδικαλιστές της ΕΣΗΕΑ, των γιατρών, των δικηγόρων, των μηχανικών.
Το συμπέρασμα είναι ότι οι εξαγγελίες Μαγγίνα δεν ήταν προσωπικές αλλά εντάσσονται στο ευρύτερο κυβερνητικό σχέδιο, το οποίο ήταν κρυμμένο επιμελώς όλο το διάστημα πριν και λίγο μετά τις εκλογές. Η κοινή γνώμη είχε καθησυχάσει, πιστεύοντας τις “δεσμεύσεις” ότι δεν θα ληφθούν σκληρά μέτρα και ότι οι αλλαγές θα είναι σταδιακές, με αποτέλεσμα τον αιφνιδιασμό.
Με βάση τις κυβερνητικές επιδιώξεις, η εφαρμογή του σκληρού σχεδίου για το συνταξιοδοτικό θα ξεκινήσει από τα υγιή Ταμεία. δηλαδή, εκείνα που δεν έχουν πρόβλημα, θα πρέπει να αποκτήσουν, καθώς προβλέπεται η άντληση πόρων και η μεταφορά τους στα προβληματικά ταμεία και, κυρίως, στη χοάνη του ΙΚΑ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, επίσης, η επιλογή των επικοινωνιολόγων –που έχουν αποκτήσει αυξημένο ρόλο στη διακυβέρνηση της χώρας– να ξεκινήσει η εφαρμογή από τα ταμεία κοινωνικών ομάδων, που σύμφωνα με τις κυβερνητικές εκτιμήσεις δεν έχουν μεγάλα ερείσματα στην κοινή γνώμη. Επιλέχθηκαν, έτσι, οι προνομιούχοι (κατά την Κυβέρνηση) δημοσιογράφοι, οι γιατροί, οι δικηγόροι, οι μηχανικοί και οι φαρμακοποιοί, τα Ταμεία των οποίων θα συγχωνευτούν σε ένα, που θα αποκαλείται Ταμείο Επιστημόνων. Από τους πόρους του ταμείου αυτού ένα 10% θα το παίρνει η Κυβέρνηση και θα το αποδίδει στο ΙΚΑ. 
Αν ήταν τόσο απλή η λύση του Ασφαλιστικού, γιατί δημιουργήθηκαν επιτροπές και σπαταλήθηκαν ώρες συνεδριάσεων, είναι κάτι που δεν μπορεί να εξηγηθεί. 
Τα κυβερνητικά σχέδια
Αν οι αντιδράσεις στα κυβερνητικά σχέδια δεν είναι ισχυρές, τότε το νομοσχέδιο που ετοιμάζεται και θα είναι έτοιμο έως τις αρχές του 2008, θα προβλέπει τη δημιουργία, μέσω συγχωνεύσεων, πέντε Ταμείων Κύριας Ασφάλισης και εννέα Επικουρικών Ταμείων.
Τα πέντε Ταμεία Κύριας Ασφάλισης που θα δημιουργηθούν θα είναι:
Το ΙΚΑ, ο ΟΓΑ, ο ΟΑΕΕ, το Ταμείο Δημοσίων έπαλλήλων και το Ταμείο Επιστημόνων –στο οποίο θα συγχωνευθούν το ΤΣΑέ, το ΤΣΜΕΔΕ, το Ταμείο Νομικών και τα 4 ταμεία των εργαζομένων στον Τύπο.
Αντίστοιχα, τα 9 επικουρικά ταμεία, που θα προκύψουν από τη συγχώνευση των 39 επικουρικών, θα είναι:
1. Επικουρικό ταμείο μισθωτών -ΤΕΑΜ
2. Επικουρικό Δημοσίων έπαλλήλων -ΤΕΑΔέ
3. Επικουρικό Εργαζομένων ΔΕΚΟ
4. Επικουρικό δημοτικών και κοινοτικών υπαλλήλων
5. Επικουρικό Σωμάτων Ασφαλείας
6. Επικουρικό Αυτοαπασχολουμένων (Αρτοποιοί-πρατηριούχοι, κ.λπ.)
7. Εργαζόμενοι στις Βιομηχανικές και Εμπορικές Επιχειρήσεις 
8. ΕΔΟΕΑΠ
9. ΕΤΑΤ 
Το Υπουργείο Απασχόλησης φέρεται να έχει καταλήξει στη χορήγηση παράτασης για τη συγχώνευση των ειδικών ταμείων στο ΙΚΑ ΕΤΑΜ. Με βάση το νόμο Ρέππα, μέχρι τις 31/12/2007 τα ταμεία των τραπεζών και των ΔΕΚΟ (πλην της ΔΕΗ) μπορούν εθελοντικά να υπαχθούν στο ΙΚΑ. Από 1/1/2008 η ενοποίηση είναι υποχρεωτική, εκτός αν αποδείξουν την οικονομική τους βιωσιμότητα. Όμως, το αναλογιστικό έλλειμμα των ασφαλιστικών φορέων των ΔΕΚΟ ξεπερνά τα 15 δισ. ευρώ και η ένταξή τους στο ΙΚΑ είναι δεδομένη. Επειδή, όμως, είναι σε εξέλιξη οι διαδικασίες για το νέο ασφαλιστικό νόμο, θα δοθεί μικρή παράταση στην ένταξή τους. 
Εξάλλου, στο νόμο 3029/2002 προβλέπεται, από τη μια πλευρά, ο διαχωρισμός της κύριας ασφάλισης του ΙΚΑ από την επικουρική, με την ίδρυση του ΕΤΕΑΜ, και από την άλλη η διαδικασία για ενοποιήσεις-ομαδοποιήσεις των Επικουρικών Ταμείων. Το ΙΚΑ δεν έχει αποδώσει τα οφειλόμενα στο ΕΤΕΑΜ, όπως προβλεπόταν από το νόμο, μέχρι 31/12/2003, που ξεπερνούν τα 2 δισ. ευρώ. Αν, όμως, δεν αποδοθούν τα οφειλόμενα στο ΕΤΕΑΜ και συνεχιστεί η πρακτική της συγχώνευσης των προβληματικών Ταμείων στο ΕΤΕΑΜ, η επικουρική ασφάλιση θα αντιμετωπίσει μεσοπρόθεσμα σοβαρότατα προβλήματα.
Από τα αναλογιστικά ισοζύγια των μελετών που έχουν εκπονηθεί την τελευταία πενταετία, η οικονομική κατάσταση των περισσότερων ταμείων δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας. 
Από τα 78 κυριότερα ταμεία προκύπτει πως τα 52 είναι ελλειμματικά και μόνο 26 έχουν πλεονάσματα, ενώ η μαύρη τρύπα προσεγγίζει τα 95 δισ. ευρώ. Το ΕΤΕΑΜ (το επικουρικό του ΙΚΑ) έχει έλλειμμα 46 δισ. ευρώ και το ΤΕΒΕ 28 δισεκατομμύρια ευρώ! Επίσης υψηλά ελλείμματα, σε σχέση με τον αριθμό των ασφαλισμένων, έχουν το ΤΕΑέΕΚ (υπάλληλοι εμπορικών καταστημάτων) με 6,5 δισ. ευρώ, το Ταμείο Πρόνοιας Δημοσίων έπαλλήλων με 3 δισ. ευρώ, το Ταμείο Αρωγής του ΟΤΕ με 1,5 δισ. ευρώ και το Ταμείο Ελληνικής Χωροφυλακής (υπάρχει ακόμα) με 1,35 δισ. ευρώ. Το Ταμείο Προνοίας Ορθοδόξου Εφημεριακού Κλήρου Ελλάδος παρουσιάζει έλλειμμα 148 εκατ. ευρώ και το Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Ε.έΔ.ΑΠ. έχει έλλειμμα 294 εκατ. ευρώ, αφού οι εισφορές των ασφαλισμένων είναι 87 εκατ. ευρώ, ενώ οι παροχές τους ανέρχονται στα 264 εκατ. ευρώ.

Οι επώδυνες αλλαγές που έρχονται για όλους
Αρκετοί ασφαλισμένοι έχουν την εντύπωση, που σκόπιμα καλλιεργεί η Κυβέρνηση, ότι οι αλλαγές αφορούν μόνο τους δημοσιογράφους, γιατρούς, δικηγόρους, μηχανικούς και με την απλοϊκή λογική λένε «καλά τους κάνει, γιατί είναι προνομιούχοι». Η αντίληψη αυτή κυριαρχεί σε όσους βλέπουν μόνο τη βιτρίνα και όχι το τι υπάρχει πίσω από αυτή, γιατί τότε θα έβλεπαν ότι κάποιοι “προνομιούχοι” είναι σε πολύ χειρότερη θέση από τους “μη προνομιούχους”.
Ας δούμε, όμως, τις αλλαγές που ετοιμάζει το υπουργείο Απασχόλησης, οι οποίες προβλέπουν την άρση των ρυθμίσεων της πρόωρης συνταξιοδότησης και την ταυτόχρονη γενίκευση των ορίων ηλικίας για όλους τους ασφαλισμένους, άνδρες και γυναίκες.
Περισσότερο θίγονται οι γυναίκες με ανήλικα τέκνα, που έχουν ασφαλισθεί μετά το 1983 και τώρα συνταξιοδοτούνται περίπου στα 50 χρόνια. Οι αλλαγές που διέπουν το συνταξιοδοτικό καθεστώς των ασφαλισμένων με ανήλικα τέκνα, θα οδηγήσει σε αύξηση των ορίων ηλικίας για περισσότερες από 400.000 ασφαλισμένες, από 5 έως και 17 χρόνια!
Προκειμένου να απαλυνθούν οι αντιδράσεις, η ηγεσία του έπουργείου Απασχόλησης προσανατολίζεται να αντικαταστήσει την κατάργηση των πρόωρων συντάξεων για τις μητέρες με άλλα μέτρα για την ενίσχυση της μητρότητας, αλλά για την περίοδο που η ασφαλισμένη έχει πραγματικά την ανάγκη να βρίσκεται δίπλα στα παιδιά της, όπως για παράδειγμα με έξτρα άδειες. Σε πρώτη φάση, πάντως, προβλέπεται επέκταση της ρύθμισης του νόμου Ρέππα για χορήγηση πλασματικού χρόνου ασφάλισης για κάθε παιδί. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, προβλέπεται ένας χρόνος για το πρώτο παιδί, 1,5 για το δεύτερο και 2 χρόνια για το τρίτο και πάνω. Σύμφωνα με τα σχέδια του υπουργείου, θα αυξηθεί το ισχύον καθεστώς κατά ένα χρόνο για κάθε παιδί που αποκτά μία γυναίκα.
Στόχος της κυβέρνησης είναι να μην αποχωρεί κανείς ασφαλισμένος από την αγορά εργασίας, εάν δεν έχει συμπληρώσει το λιγότερο 35 χρόνια δουλειάς και 60 με 62 ηλικιακά έτη ή, σε διαφορετική περίπτωση, εναλλακτικά θα του παρέχεται η δυνατότητα συνταξιοδότησης με 39 χρόνια ασφάλισης (αντί 37) χωρίς όριο ηλικίας.
Επίσης, η κατάργηση των πρόωρων συντάξεων θα αφορά ακόμα:
1. Τους ανάπηρους, αφού από σαρωτικό επανέλεγχο θα περάσουν όλες οι  συνταξιοδοτικές παροχές λόγω αναπηρίας. Η ηγεσία του έπουργείου θα προχωρήσει στον επανέλεγχο των συντάξεων, χωρίς όμως να θίξει δικαιώματα συνταξιούχων αναπηρίας με ποσοστό απόλυτης αναπηρίας. Αυτό, όμως, δημιουργεί αναστάτωση σε ορισμένες κατηγορίες αναπήρων, που αναγκάζονται να περνούν σε τακτά χρονικά διαστήματα από τις επιτροπές, αφού φοβούνται ότι μπορεί να υπάρξει περικοπή των δικαιωμάτων τους. Πάντως, οι επανέλεγχοι που γίνονται τελευταία στις αναπηρικές συντάξεις έχουν αποδώσει, αφού μειώθηκαν τα ποσοστά των αναπηρικών συντάξεων από 21% στο 11%-14%.
2. Τα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, αφού φαίνεται ότι θα αποχαρακτηριστούν δεκάδες κατηγορίες και ειδικότητες, που μέχρι σήμερα ήταν ασφαλισμένοι σε ανάλογο καθεστώς. Οι αλλαγές θα αφορούν τους νέους ασφαλισμένους αλλά από τη σχετική λίστα που επεξεργάζεται η επιτροπή του υπουργείου αναμένεται να εξαιρεθούν περισσότεροι από 300.000 σημερινοί ασφαλισμένοι. Αντίθετα, θα ενταχθούν στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα περίπου 60.000 εργαζόμενοι από τον ιδιωτικό αλλά, κυρίως, από το δημόσιο τομέα.
3. Κανένας νέος ασφαλισμένος στο Δημόσιο, τις ΔΕΚΟ και τις Τράπεζες δεν μπορεί να συνταξιοδοτηθεί σε ηλικία μικρότερη των 58 ετών, παρά μόνο οι μητέρες ανηλίκων (σε ηλικία 55 ετών όπως ισχύει και στο ΙΚΑ). Μειωμένη σύνταξη μπορεί να πάρει μια γυναίκα εργαζόμενη σε ηλικία 55 ετών, αλλά μόλις το 30% των συντάξιμων αποδοχών της. Εργαζόμενος σε ΔΕΚΟ που επιθυμεί να συνταξιοδοτηθεί πρόωρα, στα 60 του, με 25 έτη υπηρεσίας, θα λάβει σύνταξη το επίσης 30% των συντάξιμων αποδοχών του, κάτι που σημαίνει ότι η σύνταξή του θα είναι μικρότερη ακόμη και από τις εισφορές που πλήρωνε στο ταμείο σε μηνιαία βάση. Εξαίρεση, βέβαια, αποτελεί η περίπτωση της εθελουσίας εξόδου, όπου όχι μόνο λαμβάνει το σύνολο της σύνταξης, αλλά και μπόνους (π.χ. ΟΤΕ). Επίσης, και στον υπολογισμό της σύνταξης ΔΕΚΟ, υπάρχει ενιαίος τρόπος υπολογισμού, με ποσοστό αναπλήρωσης στο 70%.
Στο IKA, οι γυναίκες μπορούν να συνταξιοδοτηθούν πρόωρα και με ορισμένες προϋποθέσεις σε ηλικία 55 ετών, οι άνδρες σε ηλικία 60 ετών και οι μητέρες ανηλίκων σε ηλικία 55 ετών. Για τους μετά την 1/1/1993 ασφαλισμένους υπάρχει ενιαίο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης για μειωμένη σύνταξη για άνδρες και γυναίκες. Η μείωση στη σύνταξη, στις περιπτώσεις αυτές, φτάνει έως 22,5% σε σχέση με την πλήρη σύνταξη που αντιστοιχεί στα ίδια έτη ασφάλισης για κάθε χρόνο που υπολείπεται έως τη συμπλήρωση του ορίου ηλικίας που προβλέπεται για τη χορήγηση πλήρους σύνταξης.

Πώς θίγονται οι παλαιοί ασφαλισμένοι  
Σε ό,τι αφορά στους αποκαλούμενους “παλαιούς ασφαλισμένους”, ήτοι όσοι έχουν ασφαλιστεί προ του 1993 και είχαν την εντύπωση (από τις διαβεβαιώσεις) ότι θα απέφευγαν τα μέτρα, θα υποστούν τις συνέπειες των μεταβατικών διατάξεων.
Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι:
– Το ποσοστό αναπλήρωσης της κύριας σύνταξης θα μειωθεί στο 70%, από το 80% που είναι σήμερα. Η μείωση του ποσοστού αναπλήρωσης θα αφορά το σύνολο του ασφαλιστικού βίου και όχι όσα χρόνια συμπληρωθούν μετά το 2013, έτος εφαρμογής των νέων ρυθμίσεων.
– Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσοστό αναπλήρωσης θα μειωθεί κατά 2% σταδιακά.
– Η μείωση του ποσοστού αναπλήρωσης για τις επικουρικές συντάξεις θα φτάσει σταδιακά έως το 20%.
– Τα όρια ηλικίας θα αυξηθούν σταδιακά, με την προσθήκη εξαμήνων, για όσους συμπληρώνουν 35ετία. Από τα 58 έτη που απαιτείται σήμερα για τον ασφαλισμένο του ΙΚΑ για να συνταξιοδοτηθεί (με 35 χρόνια εργασίας), το όριο θα ανέλθει στα 60 ή ακόμα και στα 62.
– Η 37ετία καταργείται και αντικαθίσταται από 39ετία. Και σε αυτή την περίπτωση, η αύξηση θα γίνει μέσω της προσθήκης εξαμήνων.
– Τα κίνητρα που θα χορηγηθούν για όσους παραμείνουν στην εργασία έως και τα 67 τους χρόνια, θα είναι αύξηση της σύνταξης κατά 4% ετησίως.
– Για τους μετά το 1993 ασφαλισμένους προβλέπεται: μείωση του ποσοστού αναπλήρωσης της κύριας σύνταξης στο 60%, ενώ ο υπολογισμός της σύνταξης θα γίνει σύμφωνα με τις αποδοχές της τελευταίας δεκαετίας. Τουλάχιστον η συγκεκριμένη κατηγορία έχει την ευχέρεια, λόγω ηλικίας, να κάνει ιδιωτική ασφάλιση, κάτι που δεν έχουν οι παλαιότεροι.